«Xabierrek oroimen kolektiboko ahalegin bat dakar, beharrezko kontakizuna, iragan ez oso urrunera garraiatuko gaituena, baina gaurkotasun osokoa, herri duintasunaren eta askatasun gogoaren adierazle: Nafarroan zabaldu zen Gamazada herri errebolta (1893-1894). Gamazadaren epelean ernaldu, umotu edo zabaldu ziren gaur egun hain ezagun zaizkigun euskal pizkundeko hainbat sinbolo eta oroitarri: Ikurriña, Gernikako Arbola ereserkia, Iruñeko Foruen monumentua, Zazpiak Bat armarria eta, geroxeago, Nafarroako armarri ofizial modernoa.» Iñaki Lopez Luzuriaga, hitzaurrean.

Tapa blanda

Txalaparta, S.l.

Gamazada

Jean-Paul Sartrek erdi txantxetan zioen bezala, ôiragana ere alda daiteke, historiagileek etengabe frogatzen dute horiö. Garai bakoitzak bere historia mota osatzen du. Garaipen politiko eta militarren epelean, estatuek iraganari buruzko beren narrazioa zabaldu izan dute, eta hezkuntzaren zein akademiaren bidez egia unibertsaltzat aurkeztu. Hori zama handia dugu oraindik, narrazio edo kontakizunaren monopolio arriskua baitago. Unai Belaustegi, Xabier Irujo eta Iñaki Lopez de Luzuriaga historialariak elkartu eta, euskaratik abiatuz, gure herriaren bilakaera historikoaren sintesia idatzi dute, era dibulgatiboan eta eguneraturik.

Gamazada (2023)

Iraganaren Lekuko: Euskal Herriaren Historia (2025)